Analiza stojąca za wnioskiem w sprawie European Business Wallet, wyjaśniona

To nie jest formalna ocena skutków

Ściśle rzecz biorąc, dla tego wniosku nie przeprowadzono oceny skutków. Komisja przyznała odstępstwo, uzasadniając je tym, że Business Wallets bezpośrednio opierają się na wyborze politycznym, który oceniła już w 2021 roku w odniesieniu do europejskich ram tożsamości cyfrowej, i realizują wariant wówczas preferowany: zharmonizowane ramy portfeli o skutkach prawnych w całej Unii, dostosowane do zastosowań zawodowych. Zamiast tego przygotowała dokument roboczy służb, w którym szczegółowo przeanalizowano oczekiwane koszty i korzyści.[1]

Dokument ten, SWD(2025) 837, zachowuje jednak znaną strukturę: określenie problemu, uzasadnienie działania UE, cele, wariant strategiczny, jego skutki oraz sposób ich monitorowania. Opiera się on na zewnętrznym badaniu przeprowadzonym przez konsorcjum pod kierownictwem NTT Data, na ankiecie, na którą odpowiedziało 65 z 340 zainteresowanych stron, do których dotarła, oraz na 14 pogłębionych wywiadach.[12]

Opisany problem

Dokument wskazuje dwa problemy. Przedstawia je jako rozszerzenie, ukierunkowane na przedsiębiorstwa, problemów, które ocena skutków z 2021 roku dotycząca EU Digital Identity Wallet stwierdziła w odniesieniu do osób fizycznych.[12]

• Przedsiębiorstwa i podmioty publiczne potrzebują lepszych sposobów identyfikowania się w internecie i wykazywania, kto może działać w ich imieniu, zwłaszcza w sytuacjach transgranicznych. Identyfikatory przedsiębiorstw nadane w jednym państwie członkowskim nie zawsze są uznawane w innym. Osoby prowadzące jednoosobową działalność gospodarczą, osoby samozatrudnione i podmioty publiczne często pozostają poza rejestrami przedsiębiorstw, które nadają identyfikator obowiązujący w całej UE. Nie istnieje też standardowy, ogólnounijny sposób przechowywania i sprawdzania cyfrowego upoważnienia lub pełnomocnictwa.
• Nie istnieje niezawodny, prawnie uznawany sposób, w jaki przedsiębiorstwa mogłyby cyfrowo udostępniać licencje, certyfikaty i dane dotyczące zgodności podmiotom publicznym oraz sobie nawzajem w sytuacjach transgranicznych. Te same dokumenty są składane wielokrotnie, często pocztą elektroniczną, przez kuriera lub za pośrednictwem zamkniętych portali, a EU Digital Identity Wallet, zaprojektowany z myślą o prywatności osób fizycznych, nie był przewidziany do zapewniania identyfikowalności, której przedsiębiorstwa potrzebują na potrzeby audytów i zgodności.

Dokument wywodzi je z trzech czynników:[12]

• Zmiany rynkowe i technologiczne, od chmury obliczeniowej i AI po sprawozdawczość opartą na danych, tworzą nowe potrzeby w zakresie usług zaufania wśród przedsiębiorstw i podmiotów publicznych.
• W miarę jak coraz więcej przedsiębiorstw prowadzi handel transgraniczny, rozdrobnione krajowe procedury zapewniania zgodności zwielokrotniają ich koszty.
• Systemy, które ze sobą nie współdziałają, uniemożliwiają podmiotom publicznym bezpieczne i skuteczne identyfikowanie przedsiębiorstw i komunikowanie się z nimi.

Uzasadniając, dlaczego działać powinna UE, a nie poszczególne państwa członkowskie, dokument wskazuje, że systemy krajowe są tworzone na potrzeby krajowe i różnią się skutkami prawnymi, zakresem i konstrukcją techniczną, co utrudnia korzystanie ze swobody przedsiębiorczości i swobody świadczenia usług oraz zakłóca konkurencję między przedsiębiorstwami w zależności od miejsca ich siedziby. Jako podstawę prawną wskazuje art. 114 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE), tę samą co w przypadku europejskich ram tożsamości cyfrowej.[12]

Co ma zostać osiągnięte

Cel ogólny polega na wspieraniu prawidłowego funkcjonowania rynku wewnętrznego poprzez zmniejszenie obciążeń administracyjnych przedsiębiorstw i administracji publicznej dzięki identyfikacji cyfrowej, uwierzytelnianiu i ważnej pod względem prawnym wymianie danych. Wynikają z niego dwa cele szczegółowe:[12]

• Zmniejszenie obciążeń administracyjnych, usprawnienie procedur zapewniania zgodności i poprawa świadczenia usług.
• Zapewnienie przedsiębiorstwom i podmiotom publicznym dostępu do bezpiecznej i zaufanej identyfikacji cyfrowej w wymiarze transgranicznym, odpowiadającej potrzebom użytkowników i popytowi rynkowemu.

Scenariusz odniesienia i warianty

Dokument nie porównuje kilku wariantów strategicznych. Przyjmuje wariant strategiczny 3, preferowany w ocenie skutków z 2021 roku dotyczącej EU Digital Identity Wallet, i traktuje go zarówno jako scenariusz odniesienia, jak i jedyny rozważany wariant strategiczny, dostosowany do potrzeb przedsiębiorstw i podmiotów publicznych.[12]

Uzasadnieniem jest spójność: ponieważ europejskie ramy tożsamości cyfrowej już obowiązują, a ich architektura techniczna została określona, dokument uznaje model portfela tożsamości cyfrowej za jedyne rozwiązanie pozwalające zachować spójność i interoperacyjność obu rodzajów portfeli, a Business Wallets opisuje jako rozszerzenie tych ram, a nie odrębne ramy.[12]

W ramach tego wariantu podmioty sektora publicznego musiałyby zapewnić minimalny zestaw podstawowych funkcji: identyfikację i uwierzytelnianie, kwalifikowane podpisy elektroniczne i kwalifikowane pieczęcie elektroniczne, wymianę elektronicznych poświadczeń atrybutów oraz odbiór urzędowych powiadomień. Czynności dokonane za pomocą tych funkcji miałyby taki sam skutek prawny jak czynności dokonane w formie papierowej lub osobiście. Przedsiębiorstwa nie byłyby zobowiązane do korzystania z Wallet, a osoby prowadzące jednoosobową działalność gospodarczą i osoby samozatrudnione mogłyby w przypadku niektórych samodzielnych usług korzystać ze swojego EU Digital Identity Wallet zamiast nabywać pełny Business Wallet.[12]

Przykładowe przypadki użycia

Samo proponowane rozporządzenie byłoby neutralne wobec przypadków użycia: nie nadawałoby priorytetu konkretnym zastosowaniom. Aby pokazać, jak mogłoby to działać, dokument wymienia przypadki użycia wskazane przez zainteresowane strony:[12]

• Wdrażanie klientów i należyta staranność (zasada "poznaj swojego klienta"): zweryfikowane poświadczenia zamiast ręcznego gromadzenia dokumentów.
• Reprezentacja prawna: cyfrowe udzielanie, odwoływanie i śledzenie pełnomocnictw.
• Zamówienia publiczne: wstępnie zweryfikowane poświadczenia, które można wielokrotnie wykorzystywać w różnych przetargach.
• Prowadzenie działalności transgranicznej: przedkładanie zweryfikowanych poświadczeń organom w innych państwach członkowskich bez konieczności osobistego stawiennictwa.
• Zarządzanie podatkami i e-fakturowanie: zaufane identyfikatory i zweryfikowane poświadczenia VAT.
• Łańcuchy dostaw: łączenie zweryfikowanych danych dostawców i poświadczeń produktów, takich jak cyfrowy paszport produktu.

Modelowane koszty

Posiadacze portfeli ponosiliby w pierwszym roku koszty jednorazowe (szkolenie i wdrożenie, aktywacja i wdrożenie informatyczne oraz zamówienie lub zawarcie umowy), a następnie powtarzającą się opłatę licencyjną i serwisową. Komisja szacuje średni koszt na organizację następująco:[12]

Zakłada się, że Wallet wdrożyłyby wszystkie podmioty sektora publicznego, ponieważ byłyby zobowiązane do jego akceptowania. W przypadku 95 825 podmiotów publicznych uwzględnionych w modelu daje to około 7,3 mld euro w pierwszym roku i około 1,15 mld euro rocznie w kolejnych latach. Gdyby wdrożyło go 75% przedsiębiorstw, ich koszty wyniosłyby łącznie około 45,5 mld euro w pierwszym roku i około 20,4 mld euro rocznie w kolejnych latach.[12]

W przypadku osób prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą i osób samozatrudnionych, które zamiast tego korzystałyby ze swojego EU Digital Identity Wallet, dokument szacuje, na podstawie obecnych cen rynkowych, koszt samodzielnych usług na około 45 euro rocznie za nowy kanał komunikacji, przy czym podpisy elektroniczne, pieczęcie elektroniczne i znaczniki czasu są wyceniane osobno.[12]

Modelowane oszczędności

Korzyści bezpośrednie uwzględniają wyłącznie oszczędności wynikające z ograniczenia lub wyeliminowania ręcznej pracy administracyjnej. Szacuje się je za pomocą standardowego modelu kosztów UE: godzinowy koszt pracy mnoży się przez czas trwania czynności, częstotliwość jej wykonywania i liczbę organizacji, które ją wykonują, w oparciu o dane z ankiety i oficjalne statystyki. Czynności dzielą się na sześć kategorii:[12]

• Identyfikacja i autoryzacja
• Wymiana dokumentów i informacji
• Zgodność i weryfikacja
• Prowadzenie rejestrów i zarządzanie danymi
• Zezwolenia i certyfikacja
• Koordynacja i uznawanie transgraniczne

Przy udziale wszystkich podmiotów publicznych i 75% przedsiębiorstw Komisja szacuje maksymalną korzyść bezpośrednią na około 169 mld euro rocznie, przy założeniu, że każdy ręczny proces zostanie zastąpiony. Jej wartość minimalna, oparta na oszczędnościach oczekiwanych przez respondentów ankiety (22% w przypadku podmiotów publicznych, 36% w przypadku przedsiębiorstw), wynosi około 58 mld euro rocznie.[12]

Po odjęciu kosztów maksymalna korzyść netto przy tym poziomie wdrożenia wyniosłaby około 116 mld euro w pierwszym roku i około 147 mld euro rocznie w kolejnych latach. Przy założeniach minimalnych wyniosłaby około 6 mld euro w pierwszym roku i około 37 mld euro rocznie w kolejnych latach. Dokument prognozuje również wartość maksymalną w perspektywie dziesięciu lat, przy stałych korzyściach, jako wartość bieżącą netto wynoszącą około 1 107 mld euro.[12]

Dokument stosuje ten sam model przy niższych poziomach wdrożenia. Przy najniższym z nich, około 10% przedsiębiorstw, wynik łączny jest nadal dodatni w pierwszym roku, ale podmioty publiczne płaciłyby więcej, niż oszczędzają, dopóki ich koszty jednorazowe nie zostaną pokryte. Dokument uznaje wdrożenie na poziomie 75% za najskuteczniejszy i najefektywniejszy sposób osiągnięcia celów.[12]

Opisuje również korzyści pośrednie, takie jak mniej nadużyć, większe zaufanie do transakcji cyfrowych oraz niższe emisje związane z papierem i podróżami. Niektóre z nich zostały skwantyfikowane, a niektóre nie, i są one ujmowane oddzielnie od opisanych powyżej oszczędności bezpośrednich.[12]

Jak to się ma do głównych liczb dotyczących oszczędności

Żadna z tych modelowanych liczb nie jest jedną z dwóch głównych liczb, które są w obiegu. Komunikat prasowy Komisji z 19 listopada 2025 r. podaje oszczędności dla przedsiębiorstw w wysokości do 150 mld euro rocznie, a jej strona dotycząca polityki podaje co najmniej 160 mld euro. Komisja nie uzgadnia tych trzech wartości ze sobą.[3][2]

Obie główne liczby oraz poziomy wdrożenia stosowane w modelu omówiono na stronie szacunki oszczędności wyjaśnione.

Przyznane ograniczenia